L-ARKIVJU STORIKU (1)   L-ARKIVJU STORIKU (2)   L-ARKIVJU STORIKU (3)

Fi żmieni, u meta ngħid hekk irrid infisser xi ħamsin sena ilu jew ftit inqas, il-palk Malti kien kollu marbut ma' reċti li kellhom difett fondamentali; dak li kienu traduzzjonijiet ta' xogħlijiet barranin magħmulin minn dilettanti fl żmien meta I-Malti bħala Isien kien magħruf biss minn erba' fratas. Ġara għalhekk li l-produzzjonijiet kienu kollha mimlija bi frażijiet għal kollox bit-Taljan; u kienu jingħoġbu biss għax in-nies, dak iż-żmien, kienu jafu bit-Taljan u kienu jifhmu. Imma s-siwi letterarju jew għall-quddiem tal-palk innifsu kien ftit li xejn.

 Barra minn dan ir-reċti kienu ta' żewġ xorta: jew drammuni, li xi drabi kienu jaslu saħansitra sa seba' atti u iżjed, bħal: "Il-Fornaretto d Venezia", "I Due Sergentl" u "Lazzru L-Mutu", jew jekk mhux hekk, jiġifieri meta n-nies ma kinitx trid tixxotta d-dmugħ, il-palk Malti kien jikkonsisti biss fil-farsi kollha daħk u fil-kummiedji ta' valur dubbjuż bħal "Jinsa Dejjem" u "Il-Velenu fil-Kafè". F'din il-linja kellna buffi li kienu laħqu għamlu isem ġmielu u kien jafhom kulħadd fosthom, forsi wieħed mill-aqwa, kien il-magħruf Zerafa ta' l-lsla, li kien x'aktarx jagħmel partijiet ta' "buffu inġenwu"; imma kellna wkoll min kien xi drabi, biex idaħħak joħroġ barra mill-ħażż, u fost dawn l-aktar imsemmi kien Feliċ il-Ħemda.

"... Liema triq għandu jaqbad (u ma jitlaqx) il-palk Malti jekk irridu li joħroġ jimraħ ukoll barra minn Malta bħalma jistħoqqilna li jkun ta' poplu ċivili u ta' kultura kif tabilħaqq aħna I-Maltin."

L-aktar minħabba f'hekk it-teatru Malti bil-Malti kien waqa' baxxa fortuna u l-aħjar nies ma kinux imorru għalih u kienu jagħżlu aktar il-proża bit-Taljan minn Maltin stess; niftakar lil Grech Cumbo tas-Sliema li kien għamel isem għalih u għall-kumpanija tiegħu.
Imma ġie żmien meta t-teatru Malti ha r-ruħ bis-saħħa ta' xi dilettanti ġodda żgħażagħ (dak iż-żmien) li kienu jafu l-affari tagħhom u kellhom ħajra biex jimmodernizzaw u jgħollu l-palk tagħna.

Fil-kamp tar-reċtar bit-Taljan, ir-riedni għalhekk kienu ħaduhom f'idejhom nies ta' kultura bħal Giacinto Tua u Ivo Muscat-Azzopardi li tawna bosta reċti bit-Taljan li jistgħu jissejħu memorabbli. Fil-kamp tal-Malti il-palk inqasam fi tnejn: id-dramm serju u l-kum-miedja. Għal ta' l-ewwel, l-aktar wieħed modern u ta' standard għoli kien bla dubju ta' xejn Danjel Camilleri li kellu ideat sbieħ mibnija fis-sod u fuq esperjenza twila ta' nies kbar barranin u kien jaf tajjeb ferm jagħżel it-tajjeb mill-kajman. Għal tat-tieni ma nista' ninsa qatt kif kienu għollew il-palk Malti mill-ħama tal-medjokri, il-kumpanija Indipendenza bil-kummiedji u l-pochades tagħhom li kienu jaqsmu lil kulħadd bid-daħk, sew għal dak li l-lum jissejjaħ "appront" u sew għal dak li hu tabilħaqq "test". Min jista' jinsa xogħlijiet bħal L-Ors u I-Baliena. Barbara Brothers Potato Merchants, Il-Familja Berluron eċċ? Min jista' jinsa x-xeni ta' Bartlu, ta' Tonna, ta' Kalanġ innifsu? Min jista' jinsa, fost in-nisa lil Pawla Verżin Spiteri, lil Lukrez Fasanelli eċċ. Kienu artisti kbar li ħallew isem warajhom li ma jmtesiex kif ġieb u laħaq.

"...U jalla din it-tama tiegħi
isseħħ u ma ddumx!"

ERIN SERRACINO-INGLOTT
(1904-1983)

Minn PALKORAMA
Lulju,  1966
George Attard, Editur - Ħarifa 1966

Ritratt / informazzjoni oħra minn:  http://www.akkademjatalmalti.com/page.asp?p=12583&l=1  jew  www.akkademjatalmalti.com

PALK  MALTI  KONTEMPORANJU

           BIJONOTI              DRAMMI  BIKRIN                 DRAMMI   REĊENTI             PUBBLIKAZZJONIJIET           ARKIVJU