DRAMMI                  XENEĠĠJATURI              PUBBLIKAZZJONIJIET                   ARKIVJU                    NOTI BIJOGRAFIĊI 



PALK MALTI KONTEMPORANJU

Għasfur taċ-Ċomb 


It-Tielet  Volum
mis-SENSIELA
IX-XENE
ĠĠJATURI

Jannar 2016
LINKS TO EPUBS:

maltese theatre oreste calleja download epubs

.mobi - EPUB - PDF

 


                                                
maltese theatre oreste calleja download epubs

 .mobi -  ePUB  -  PDF         


DOWNLOAD 3 ACT PLAY SCRIPT        
 


1993
The MALETH  Company

 



 

Simon Curmi -  Mary Rone Bonello 
Fabian Scerri DeCarlo - Moira Muscat  
Michael Sciortino -  Monica Attard  
Marilou Coppini
Produzzjoni - Salvu Mallia
 


oreste calleja - ghasfur taċ-ċomb - teatru malti


 

L-AWTO-ĠUDIZZJU

"il-konfront bejn il-bniedem
u l-kuxjenza..."

CHARLES BRIFFA
Nota  dwar
GĦASFUR TAĊ-ĊOMB
 


 

 


 

 

 

 

 

 

 


EDIZZJONI ĠDIDA - 2017  (Hardback ISBN 978 99957 896 57)


Għasfur taċ-Ċomb, ippubblikat fl-1993 ra l-bidu bikri tiegħu bħala radjudramm fl-1970. Dan ipoġġih fi żmien meta t-teatru Malti kien għaddej minn żmien ta’ enerġija u bidla kbira, għalkemm kien perjodu li kellu jkollu għomor qasir. Kien iż- żmien meta t-Teatru Modern Malti kien għad għandu biss ftit snin u għadu kemm qed jibda jsib saqajh. It-twelid ta’ dat-teatru modern, li bħal oqsma oħra tal-letteratura Maltija, speċjalment il-poeżija, kienu bdew jimirħu ‘l bogħod mit-tradizzjoni u l-illużjonijiet li xekklu, aktar milli staġnew, il-kitba b’ilsinna, (tal-anqas fil-fehma tal-kittieba żagħżagħ tas-Sittinjiet.) Oreste Calleja kien wieħed minn dawn il-kittieba li mill-bidu tal-ħidma tiegħu għażel kważi esklussivament li jikteb biss xogħol drammatiku.
Bħax-xogħlijiet bikrija tiegħu, u ta' bosta kittieba oħrajn ta’ l-epoka, Oreste Calleja beda jikteb l-ewwel għar-Radju bil-Fil (magħruf bħala Rediffusion) u l-ewwel verżjoni tad-dramm ixxandret fl-1970 taħt l-isem “Għollieq fis-Serra”.

Dan ir-radjudramm jista’ jitqies bħala l-ewwel stesura tal-ġrajja li wara kellha tiġi mlaħħma u żvillupata fi dramm ta’ tliet atti u epilogu li ra l-pubblikazzjoni finali tiegħu fl-1993 - tlieta u għoxrin sena wara.

Ma hemmx dubju li wieħed jista’ jara li din il-qabża ta’ żmien bejn epoka u oħra, (jiġifieri dik ta’ Malta immedjatament post-indipendenti u dik tal-bidu tas-seklu ġdid, snin wara) hija riflessa fid-dinja testwali tad-dramm. Infatti, bejn il-bidu tad-dramm - l-ewwel att, l-ewwel xena - u fl-Epilogu li bih jispiċċa d-dramm, wieħed jara l-mogħdija ta’ għexieren ta’ snin - il-qabża bejn is-sittinijiet u t-tmiem tas-Seklu Għoxrin.

L-implikazzjonijiet soċjopolitiċi, kif ukoll l-isfond ta’ kultura antika li waslet biex tara t-theddida ta’ 'reviżżjoni radikali ta’ valuri li għal żmiem twil kienu miżmuma bħala intokkabbli, hija d-dinamika li toħloq il-konflitti li joħoġu mid-dramm. Daqskemm hija kbira l-kilba għall-ħelsien, daqstant hija soda r-rabta umbilikali mal-kenn tat-tradizzjoni. L-influwenza tal-passat fuq il-preżent, il-weġgħa inevtitabbli li wieħed irid jgħaddi minnha biex jipprova jinqata’ minn dak li jorbtu ma’ dak li żamm għalih għal żmien twil biex jerġa’ jitwieled mill-ġdid bħala bniedem “ħieles”, huma fatturi li jikkontribwixxu biex tintfiehem aħjar id-dilemma tal-protagonista, Samwel. Għalkemm huwa l-“Angry Young Man” par exellance, fl-istess ħin huwa magħġun mill-istess valuri li jixtieq jiċħad. Fi tmiem it-tielet att, meta Samwel ma jistax jaħrab aktar id-deċiħjoni jekk jitlaqx mid-dar ta’ l-antenati tiegħu jew le, Petra tistaqsih “Min miet tassew hemmġew?” biex ftit waqtiet wara Samwel innifsu jkompli jinsisti li issa li huwa “tassew ħieles”, issa jista’, forsi, “jimxi fuq l-ilma”. Jekk din hix biss illużżjoni jew le, li wieħed tassew jaħrab l-imgħoddi, kemm personali, kemm ta' ġens sħiħ, hija l- mistoqsija li fuqha huwa minsuġ id-dramm. Imma Samwel huwa l-anti-eroj tipiku ta' ġenerazzjoni mwielda taħt it-theddida ta’ olokawstu nukleari, donnu kkundannat minn ġufu għall-awto-distruzzjoni. Il-mewta tiegħu, (żvelata sommarjament fl-epilogu għoxrin sena wara minn Petra, eredi u unika superstita) hija banali daqs kemm hu stess seta ra l-eżistenza tiegħu - imut fuq mutur (għasfur taċ-ċomb) imkaħħal ma’ korozza (Ford Cortina = Sa Petronja = id-dinja li ċaħad?) fuq ir-Regional Road, it-triq ta’ Malta ġdida.

Għax bħalma Calleja kien iddedika d-dramm Ċens Perpetwu (1969) “Lil Malta” (ħames snin biss wara l-Indipendenza) jidher ċar li wkoll Għasfur tac-Ċomb huwa wild l-istess preokkupazzjonijiet, u b’rabta sħiħa ma’ għeruq nazzjonalistiċi. Meta wieħed joħroġ ‘il hinn mill-livell realistiku tad-dramm, fid-dar antika tad-Depawli wieħed jista’ jara riflessa metafora ta’ qagħda storika-kulturali ta' ġens u nazzjon sħiħ, nazzjon antik fuq xifer ta’ twelid ġdid mimli possibiltajiet, imma safrattant, bidu ġdid mimli wkoll apprensjonijiet u twegħir. U fuq kollox, xorta mgħobbi bl-imgħodd - bħall-bebbux ta’ Eżra (personifikazzjoni tal-kuxjenza ħatja) li joħroġ mal-ewwel xita, ikaxkar daru fuq dahru.

Id-dar antika tad-Depawli rat bosta ġrajjiet u tgħabbiet b’bosta ħtijiet. Il-ġonna, darba esetensivi u mogħnija bil-frott, issa huma mitluqin u għera - xhieda konkreta ta’ qagħda ta’ rovina, kemm fiżika, kemm morali, ta’ min jabitaha. Minn barra l-ħitan tal-ġonna, swar abandunati mill-għassiesa, toqrob dejjem aktar l-invażżjoni dejjem aktar azzardata tal-predituri - in-nassaba u l-kaċċaturi. L-għeluq mgħasses għal tant sekli saflaħħar ikollu jċedi s-sigrieti.

 L-epilogu jikkonferma li dan issa huwa l-imgħoddi. Illum il-ġonna huma l-għaxqa tal-pajjiż, waqt li d-dar saret tabilħaqq “mużew”. Tgħammar fiha, jew tgħasses fuqha baqa’ biss Petra, ixjeħ u weħedha, l-unika superstita tal-ġrajja.
 

      



INTERVISTA MAL-AWTUR
fil
-MUMENT, 27 ta' ĠUNJU 1993
 
minn Paul Falzon dwar "Għasfur taċ-Ċomb"

 

 

 

 


"M
eta jitqies li l-kumment fundamentali tal-awtur hu kumment "Malti", rilevanti u jiftiehem skond qari kritiku tas-soċjetÓ kontemporanja marbuta sfiq mal-imgħoddi, il-konklu
żjonijiet ma jistgħux ma jqanqlux tħassib.

Calleja jdaħħal lill-ispettaturi Maltin fi
l-gwardarobba qadima tad-dar magħluqa Maltija, u f'dik ir-rassa tal-għeluq jurihom dinja li daqskemm hi attwali hi wkoll oġġ
ett ta' mużew. Fid-dinja ta' Calleja l-arloġġi waqfu, iż-żmien baqa' għaddej u l-bniedem jinsab mifxul bħal min tilef il-memorja u jaf xorta waħda li xjaħ.

Għal darba oħra l-pubbliku Malti għandu xhieda ta' kemm il-kelma maħsuba u mħassba ta' l-awturi tiegħu hi rilevanti u mimlija inkwiet. U-mottiv ewlieni, wara kollox, kien ftit jew wisq l-aljenazzjoni. It-tweġiba sseħħ billi tintiseġ litanija ta' mistoqsijiet ġodda."

Minn
ID-DINJA MAGĦLUQA
TA' ORESTE CALLEJA

DAĦLA
TAL-PROFESSUR
OLIVER FRIGGIERI għall-pubblikazzjoni tal-1993

==========================

 

RITORN TAJJEB TA' ORESTE

reċensjoni ta'
JOE FELICE PACE
IL-ĠENS - Lulju 1993


============
============



T
he first stage version of the play was presented at the 1972 Akkademja tal-Malti drama competition where it won the distinction of being awarded recognition of merit for plays written by 'younger" (sic) authors (under 31 years of age).


 

DWAR L-ISKRIPTS
tad-drammi:
Nota dwar l-użu

PALK MALTI  KONTEMPORANJU              DRAMMI             XENEĠĠJATURI          PUBBLIKAZZJONIJIET                     ARKIVJU                  NOTI BIJOGRAFIĊI